مفاخر عرصه فرهنگ و ادب شهرستان بوانات
1- میرزا محمد باقر بواناتی
در طول زندگی خود با پروفسور براون انگلیسی مراوده داشت و پروفسور براون نزد ایشان شاگردی کرد و زبان فارسی آموخت. در اواخر عمر به تهران آمد و مکتبی را تاسیس کرد و بطور رایگان به آموزش اطفال پرداخت.
قطع نظر از افکار پریشان میرزا محمدباقر، او مردی ادیب، شاعر و نویسنده ای عالیمقام و دارای افکار روشن و آزادیخواه بود. آنچه از او به یادگار مانده؛ شمسیه لندنیه و سدره ناسوتیه و تقسیم قرآن به چهار قسمت به نام پند و اندرز، قصص و حکایات، احکام قابل اجرا و احکام غیرقابل اجرا که هر قسمت را مجزا چاپ کرد.
2- میرزا محمدباقر بواناتی:
معروف به ابراهیم جان معطر فرزند صابر در روستای شیدان بوانات متولد شد تاریخ تولد او مشخص نیست اما در سال 1310 وفات یافت.
میرزا محمدباقر در روزگار جوانی برای تحصیل علوم مذهبی و ادبیات فارسی و عربی و انگلیسی به شیراز رفت و به عنوان یک روشنفکر بر ضد استبداد و مطلق العنانی عالم نمایان سخنرانیها و مقالاتی نوشت، تا جایی که از طرف حکومت وقت مورد تعقیب قرار گرفت و در برازجان با سیدجمال الدین اسدآبادی آشنا شد و با وساطت اسدآبادی به بوشهر رفت و در قونسولگری انگلیس مشغول کار شد. سپس به مصر و از آنجا به بیروت رفت. میرزا محمدباقر دارای روح سرکش و انقلابی بود و در دوران زندگی خود برای آرام کردن روح طغیانگر خود به ادیان عیسوی، بودایی، زردشتی و کلیمی پیوست و حتی در دورانی به ابتکار خود مخلوطی از دین مسیحی و اسلام را تبلیغ کرد. اما در آخر با تشویق سیدجمال الدین به اسلام گروید و آرامش یافت.
3- محمدحسین استخر بواناتی
معروف به استخر بواناتی در سال 1306 در بوانات دیده به جهان گشود. در ابتدا نزد پدر خویش به آموختن سواد فارسی مشغول شد و در 16 سالگی برای ادامه تحصیل به شیراز رفت و در مدرسه آقاباباخان به تحصیل علوم متداوله، ادبیات فارسی و عربی پرداخت و پس از آن در مدرسه شریعت به آموزگاری مشغول شد. سپس برای ادامه تحصیلات به خارج رفت و در علوم اجتماعی، تاریخ و فلسفه متبحر گشت. این عالم بزرگ در سال 1342 به نهضت مشروطه پیوست تا به ندای آزادی خواهان لبیک گوید سپس برای شعله ور ساختن شور و انگیزه های انقلابی خود در سال 1336 امتیاز روزنامه سیاسی، اجتماعی و ادبی استخر را گرفت که حدود چهل سال منتشر می شد. محمدحسین استخر بواناتی به عنوان یک شخصیت برجسته زمان خود تالیف و ترجمه های از خود به یادگار گذاشته از جمله: 1- پیشوایان فکر 2- روابط ایران و عرب قبل و بعد از اسلام 3- میهمانیها و پذیرایی های شاهانه. ترجمه از عربی: 1- مظاهر محمدی 2- مجموعه یادداشتهای رضاشاه
4- فرخ بواناتی
محمدعلی بواناتی متخلص به فرخ بواناتی از شعرای معاصر است که حدود سالهای 1322 می زیسته است. این هنرمند بزرگ در روزگار جوانی به شیراز رفت و دارالعلم شیراز به تحصیل علوم پرداخت و بعد از تکمیل تحصیلات به شغل معلمی روی آورد و فرزندان صاحب منصبان را تربیت می کرد. فرخ بواناتی علاوه بر شاعری و نویسندگی، در هنر خوشنویسی ذوق فراوانی داشت و مخترع خط پریشان شد. خود او می گوید:
چو خط منسوخ شد ز اعلی مراتب پریشان شد چو این خط حال کاتب
علاوه بر خط پریشان در خط نستعلیق و نسخ و همچنین مجسمه سازی نیز متبحر بود. از ایشان منظومه ای در معجزات ائمه اطهار و قصایدی در مدح حضرت علیع و ... به جا مانده است.
5- صبورا بواناتی
میرزا علیخان بواناتی متخلص به صبورا و ملقب به انواری حدود سالهای 1313 می زیسته است. صبورا از جمله سلائک مذهبی و از مجاهدین روزگار خود بوده این ادیب صاحب حال، سالکی حمیده خصال است که در اشعارش صبورا تخلص می نموده است. از اوست:
ای تو را با هر دلی کاری دگر در پس هر پرده غمخواری دگر
در دل هر ذره ای بنمـوده ای از جمـال خویش رخساری دگر
6- طاهر بواناتی
از فضلا و شعرای قرن یازده هجری است که در یکی از روستاهای بوانات متولد شد و سپس به قم رفت و در همانجا سکنی گزید و به شیخ الاسلام قم معروف گشت. مقام و مرتبه این عالم بزرگوار نزد اهالی قم به قدری والا بود که به هدایت امر و نهی او همگی طریق پرهیزگاری پیش گرفته و پا از جاده صلاح بیرون نمی گذاشتند. از اوست:
دین را کتب اربعه چون جان باشد این چار چهار رکن ایمان باشد
هنگام جهاد نفـس این چار کتاب چار آئیـنه صاحب عرفان باشد
7- فارِس بواناتی
میرزا محمد شاعر بواناتی متخلص به فارِس از شاعران و هنرمندان بزرگ عصر خویش است. سال تولد و فوت ایشان به دست نیامده است. اما در تذکره نصرآبادی از ایشان سخن رفته است و از او به عنوان یک هنرمند نقّال که در مراکز عمومی مثل قهوه خانه ها به اجرای برنامه های نقالی و حماسی می پرداخته یاد شده است.
همچنین ذکر شده که دیوان اشعار فارس بواناتی بالغ بر چهار هزار بیت می باشد. از اوست:
هر که در راه خدا از سر اسباب گذشت همـچـنان ابـر از این دشت جگـر تاب گذشـت
هر که آمد به گلستان گرو عمر گرفت عمر ما بود که چون غنچه به یک خواب گذشت
8- مفتون بواناتی
میرزا محمدحسن بواناتی متخلص به مفتون از شاعران و بزرگان قرن 13 هجری بوانات است که در سال 1340 وفات یافته است.
از این شاعر بزرگ اشعاری بجا مانده از جمله:
گر من کنم گناه ایزد نبخشد گناه من زاهد بگو تو معنی آمرزگار چیست؟
ماندیم در بدایت و دردا که راه عشق دارد بدایـتــی و نــدارد نهـایـتــی
9- جواد بواناتی:
سید جواد بواناتی ار بزرگان صاحب منصب و عالمان فرهنگی است که در ادبیات ژورنالیست متبحر بوده و از روح انقلابی و افکار نوین برخوردار بوده است. مرحوم جواد بواناتی در سال 1327 روزنامه آفاق منطبعه شیراز را تاسیس کرد.
10- آقاباباخان
ایشان قبل از میرزا قاسم خان خلج حاکم بوانات بوده و نامبرده موقوفات زیادی در شیراز و بوانات جهت مدرسه آقاباباخان دارد که این شهرستان با بیش از 50 مورد املاک موقوفه در استان مقام دوم را در این زمینه به خود اختصاص داده است.
